Home » Nieuws » Relatiebewustzijn
Relatiebewustzijn

Relatiebewustzijn

Mensen vormen zich uit relaties. We ontstaan uit een relatie tussen twee cellen. We groeien uit tot een levensvatbare baby in de baarmoeder. We groeien op en ontwikkelen ons tot mens in relatie met andere mensen en de fysieke wereld om ons heen.

Als mens zijn we niets zonder andere mensen, zonder de wereld waarin we leven. We kunnen wel zelfstandig dingen ondernemen maar we kunnen niet alleen overleven. Een kluizenaar kan zich afzonderen omdat er andere mensen zijn. We zijn als mensen van elkaar afhankelijk en op samenwerking aangewezen.

Terwijl we opgroeien in deze wereld die ons al snel vertrouwd wordt en ervaringen op doen in het contact met mensen, dieren en de dingen om ons heen, ontwikkelen we onze eigen unieke innerlijke wereld. We geven onbewust betekenis aan alles wat we meemaken, zien en ervaren. Al deze ervaringen, gevoelens, overtuigingen, (voor) beelden, waarden en normen krijgen een plek in onze innerlijke wereld. Opvattingen over onszelf, anderen, over het leven en wat we kunnen verwachten van de wereld.

Hoe we leren navigeren

In deze vormende jaren, waarin onze wereld nog relatief klein is, ontwikkelen we een persoonlijk en uniek navigatiesysteem dat ons helpt nieuwe situaties te begrijpen. Het vertelt ons wat we moeten doen en laten zodat we een plek hebben en ons veilig verbonden kunnen (blijven) voelen met anderen.  We zien met behulp van dit navigatiesysteem niet meer wat er is maar vooral wat we denken dat er is. We ontwikkelen onze ‘gekleurde blik’  en onze gekleurde reactiepatronen. Onze privé logica is er op gericht dit navigatiesysteem in stand te houden en redeneert razendsnel en op creatieve wijze ‘naar onszelf toe'. Zo verzamelen we onbewust steeds meer ‘bewijs’ voor onze eigen gekleurde waarneming. Het duurt niet lang of we geloven dat wat we denken dat er is, ‘er ook echt is’. We geloven onbewust dat onze gekleurde waarheid ook echt Waar is. Hoe meer bewijs we verzamelen, hoe steviger dit navigatiesysteem verankerd raakt, hoe minder we geneigd zijn ‘updates’ uit te voeren. Nieuwe situaties doen ons vaak aan oude denken, waardoor oude betekenissen, overtuigingen, gevoelens en gedragspatronen keer op keer geactiveerd worden. Dit geeft ons een gevoel van ‘identiteit’, ‘persoonlijkheid’, een gevoel van ‘zelf’.

Het is eigenlijk een wonder dat er zo veel goed gaat in de interactie tussen mensen met al die gekleurde brillen, al die individuele ‘geloofssystemen’, al die persoonlijk, gekleurde ervaringen.

Wanneer we ervaren dat onze uitwisselingen met andere mensen prettig verlopen, kunnen we gemakkelijk ‘vergeten’ dat we als mens toch echt allemaal onze unieke innerlijke ervaringswereld hebben, onze eigen unieke privélogica en onze eigen gevoeligheden.
En omdat er zo vaak en zo veel goed lijkt te gaan in de communicatie met anderen, zijn we minder snel geneigd onze eigen ‘werkelijkheid en waarheid’ in twijfel te trekken wanneer er misverstanden ontstaan. Zodra we ons aangevallen of afgewezen voelen, is dit ook zo. We voelen het immers toch ‘echt’? En wanneer de ander zich door ons aangevallen of afgewezen voelt terwijl wij toch zeker weten dat dit niet onze intentie was, dan reageren we dat dit niet zo is, ook al voelt de ander dit ‘echt’.

We zijn ons, zonder ons hiervan bewust te zijn, gaan identificeren met het beeld dat we hebben gemaakt van onszelf, anderen en de wereld om ons heen. Alfred Adler zegt het zo: ‘we zijn zowel de beeldhouwer als het beeld dat we creëren’.
Hoe meer we ons echter identificeren met het beeld (en onze privé logica), hoe vaker we zeggen dat we zo ‘zijn’ en hoe minder we ons eigen perspectief kritisch onder de loupe nemen. We reageren impulsief op wat we tegenwoordig onze ‘automatische piloot’ noemen.
We kunnen wel zelf bewust waarnemen wat we denken, voelen en doen, we nemen er alleen geen afstand van. We geloven dat we zijn wat we voelen en dat wat we denken ook waar is.

Het is alsof we tuinman zijn in onze eigen tuin (tuin= onze innerlijke wereld) en eerst als tuinman  waarnemen dat er hulst (lees: jaloezie) in onze tuin staat en vervolgens zeggen dat we ‘hulst’ (jaloers) zijn.

Vechten of samen oplossen?

Wanneer twee mensen zich op deze manier identificeren met hun eigen gekleurde perceptie en vervolgens onenigheid krijgen, is de kans groot dat ze beiden reageren op een manier die voor henzelf compleet logisch is en voor de ander juist averechts werkt. De één luistert naar de ander om te reageren en de ander doet precies hetzelfde. Er ontstaat niet alleen ruis op de lijn, het contact wordt verbroken, er is afstand in plaats van nabijheid, discussie in plaats van dialoog, oordeel in plaats van begrip, competitie in plaats van coöperatie, ongelijkwaardigheid in plaats van gelijkwaardigheid. Het wordt 'Jij of Ik'.

Daarom is ‘van je zelf bewust zijn’ niet voldoende. Wat ontbreekt, is wat ik ‘relatie bewustzijn’ bedoel. Relatiebewustzijn komt voort uit het diepe besef dat alles met alles, iedereen met iedereen verbonden is. Alles wat we denken en doen heeft gevolgen voor anderen en de wereld om ons heen.  Ook niets doen, niet handelen, niet reageren, niet ingrijpen heeft gevolgen voor anderen en de wereld om ons heen. Het betekent in de wereld leven in plaats van op de wereld leven.

Bewust zijn van je relaties

Relatiebewustzijn houdt in dat je beseft dat iedereen uniek en anders is. Niet meer of minder, wel anders. De één kan misschien beter tekenen, voordragen, voetballen of grappen maken dan de ander. Hij is als mens niet beter dan een ander mens.

Relatiebewustzijn helpt je beseffen dat we in feite allemaal alleen zijn in onze eigen gekleurde wereld, in onze eigen virtuele werkelijkheid. Het helpt je te luisteren om te begrijpen in plaats van te reageren, zodat er echt contact kan ontstaan. Relatiebewustzijn motiveert je de ander te behoeden voor de eenzaamheid. Het maakt dat je de kloof die er bestaat tussen al die verschillende gekleurde werelden probeert te overbruggen.

Relatiebewustzijn stimuleert je gelijkwaardige relaties met anderen te onderhouden, je respectvol te gedragen, zowel naar anderen als naar jezelf. Het helpt je je eigen grenzen en die van anderen serieus te nemen. Het helpt je vriendelijk, duidelijk en geduldig te reageren.

Het betekent ook dat jij je verantwoordelijk voelt voor de gevolgen van je gedrag. Je controleert of je de ander wel goed begrepen hebt en ook of de ander jou wel goed begrepen heeft. Je beseft dat je goede bedoelingen anders kunnen worden opgevat. Je denkt na of dat wat je doet ook helpend is voor de ander/anderen.

Relatiebewustzijn helpt je bewuster, aandachtiger, milder en van harte te leven.
Relatiebewustzijn helpt je realiseren dat iedereen er net zo bij hoort en net zo veel recht heeft op een eigen plek op aarde als jij. Het helpt je te streven naar een 'Jij én Ik', een ‘Wij zonder Zij’.

Pauline Hofstra

Logo Centrum AnimarePauline Hofstra, Centrum Animare, is psycholoog. Bij Pauline kan je terecht met vragen over relaties. Zij richt zich op 'bewust zijn van jezelf' én op 'bewust zijn van je relaties'. 

Een bijdrage van Pauline Hofstrarelatie, bewustzijn, identiteit, persoonlijkheid, aandacht voor elkaar